Anayasa Mahkemesi (AYM) İkinci Bölümü, sendikaya üye olmasının üzerinden on gün geçmeden işten çıkarılan bir işçinin bireysel başvurusunda, Anayasa'nın 51. maddesinde güvence altına alınan sendika hakkının ihlal edildiğine karar verdi. 21 Temmuz 2026 tarihli ve oybirliğiyle verilen Enes Solak kararı (B. No: 2024/16164) AYM Kararlar Bilgi Bankası'nda yayımlandı. Karar, patronların beyaz yakalı işçileri toplu iş sözleşmesinin (TİS) dışında tutma pratiğine ve bu pratiği sendikal feshi geçiştirmek için gerekçe yapan yargı kararlarına karşı önemli bir dayanak sunuyor.

Üyelikten 10 gün sonra fesih

Karara göre başvurucu, Bursa'daki işyerinde 14 Eylül 2020'den 5 Ocak 2023'e kadar çalıştı. 24 Aralık 2022'de sendikaya başvuran, üyeliği 26 Aralık 2022'de onaylanan işçinin iş sözleşmesi on gün sonra, 5 Ocak 2023'te feshedildi. Patron, fesih bildiriminde işçinin "geçici iş sözleşmesi" ile çalıştığını ve sürenin dolduğunu ileri sürdü.

Bursa 10. İş Mahkemesi 4 Ekim 2023'te davayı kabul etti. Mahkeme, işçinin aslında belirsiz süreli sözleşmeyle çalıştığını, patronun aynı projede çalışan diğer işçilerin de aynı tarihte çıkarıldığına dair hiçbir kayıt sunmadığını tespit etti. Kararda yer alan tanık beyanlarına göre işyerinde mavi yakalılar sendika üyesiydi, beyaz yakalıların üye olmasını ise işveren istemiyordu; işçinin çıkarıldığı dönemde işlerde azalma yoktu, yeni eleman alımı sürüyordu. Mahkeme, sendika üyeliği ile fesih arasındaki sürenin kısalığını da gözeterek feshin sendikal nedenle yapıldığı sonucuna vardı.

Bölge Adliye: "Beyaz yakalı, TİS'ten yararlanamaz"

Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi ise 18 Ocak 2024'te işe iadeye hükmetmekle birlikte sendikal tazminat talebini kesin olarak reddetti. Daire, işçinin beyaz yakalı tanımlanan bir görevde çalıştığını, bu pozisyondakilerin TİS'ten yararlanamayacağına dair bir düzenleme bulunduğunu ve tanık beyanlarının "soyut" kaldığını belirterek feshin sendikal nedenle yapılmadığını kabul etti.

AYM: İlgisiz gerekçe, yetersiz yargısal inceleme

AYM, Bölge Adliye Mahkemesinin sendikal fesih iddiasını incelerken dayandığı temel hususun, işyerinde beyaz yakalıların TİS'ten yararlandırılmaması olduğunu, Dairenin bunun ötesinde bir değerlendirme yapmadığını saptadı. Mahkeme, Genel Kurul'un Hülya Şimşek kararına (B. No: 2022/18821, 20 Mart 2025) atıf yaptı: Bu karara göre işveren vekili sıfatı taşıyan ya da işvereni temsilen TİS görüşmelerine katılanlar dışında, hangi ölçüt kabul edilirse edilsin beyaz yakalı işçilerin TİS'ten yararlandırılmaması sendika hakkına aykırıdır.

Kararda, Anayasa'nın 53. maddesi kapsamında bütün işçilerin TİS yapma hakkı olduğu hatırlatılarak, Bölge Adliye Mahkemesinin sendika üyesi işçinin işveren adına ya da işveren vekili sıfatıyla hareket edip etmediğini hiç ortaya koymadığı vurgulandı. AYM'ye göre işçinin "salt beyaz yakalı olması" nedeniyle TİS'ten yararlanamayacağı ve feshin sendikal olmadığı yönündeki değerlendirme "somut olgulara uygun düşmeyen ilgisiz bir gerekçe"dir. Sendika hakkının gerektirdiği düzeyde yargısal inceleme yapılmadığı için devlet pozitif yükümlülüğünü yerine getirmemiştir.

Hukuki dayanak

Anayasa'nın 51. maddesi işçilere önceden izin almaksızın sendika kurma, sendikaya üye olma ve üyelikten serbestçe çekilme hakkı tanır; 53. maddesi ise işçilerin TİS yapma hakkını güvenceye alır. 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun 25. maddesine göre işçiler sendikaya üye olmaları veya sendikal faaliyette bulunmaları nedeniyle işten çıkarılamaz ve farklı işleme tabi tutulamaz; bu yasağa aykırılıkta işçinin bir yıllık ücretinden az olmamak üzere sendikal tazminata hükmedilir. Aynı maddenin 6. fıkrası feshin nedenini ispat yükünü işverene, feshin işverenin ileri sürdüğü nedene dayanmadığını iddia eden işçiye ise sendikal nedeni ispat yükünü verir.

AYM, önceki kararlarında sendikal feshin tespiti için mahkemelerin bakması gereken ölçütleri de sıralamıştı: fesih tarihine yakın dönemde işyerindeki sendikalı ve sendikasız işçi sayısı, çıkarılanların kaçının sendikalı olduğu, yeni işçi alınıp alınmadığı, sendikalı işçilerin benzer gerekçelerle yakın tarihlerde çıkarılıp çıkarılmadığı, tanık beyanlarına neden itibar edilmediğinin ilgili ve yeterli gerekçeyle açıklanıp açıklanmadığı. Enes Solak kararında bu ölçütler yeniden hatırlatıldı.

Yeniden yargılama ve tazminat

AYM, ihlalin sonuçlarının giderilmesi için kararın Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesine iletilmek üzere Bursa 10. İş Mahkemesine gönderilmesine karar verdi. 6216 sayılı Kanun'un 50. maddesi uyarınca mahkemenin yapması gereken, yeniden yargılamayı başlatıp AYM'nin ihlal kararındaki ilkelere uygun yeni bir karar vermek. Başvurucuya ayrıca net 50 bin TL manevi tazminat ödenecek; işçi 100 bin TL talep etmişti.

Karar, "beyaz yaka" ile "mavi yaka" arasına çekilen ayrımın, işçileri bölmenin ve sendikal örgütlenmeyi işyerinin bir bölümüyle sınırlamanın aracı olarak kullanılamayacağını bir kez daha tescil ediyor. Ofiste, mühendislikte, planlamada çalışan ücretli emekçiler de işçidir; sendikaya üye olma ve TİS'ten yararlanma hakları patronun "şirket politikası"na bırakılamaz.