DİSK/Genel-İş Sendikası Araştırma Dairesi'nin (emar) 12 Kasım'da kamuoyuyla paylaştığı "Genel İşler İşkolunda İstihdamın Görünümü (2026)" raporu, belediye hizmetlerinden konut ve özel sektör temizlik işlerine uzanan iş kolunda güvencesizliğin boyutunu sayılarla ortaya koyuyor. Rapor; Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (ÇSGB), Strateji ve Bütçe Başkanlığı (SBB) ve TÜİK verilerinden hareketle istihdam yapısını, çalışma sürelerini, kayıt dışılığı ve sendikalaşmayı inceliyor.
Her 10 işçiden 4'ü sigortasız
TÜİK'in 2025 verilerine göre iş koluyla ilişkili faaliyetlerde kayıt dışı istihdam oranı yüzde 18,9. Ancak emar, belediye işçilerinin sosyal güvenlik kapsamında olduğu varsayımıyla hesabı yalnızca özel sektör ve konut hizmetleri için yeniden yaptığında oran yüzde 42,3'e çıkıyor. Raporun ifadesiyle bu alanlarda çalışan her 10 işçiden yaklaşık 4'ü sosyal güvenlikten yoksun. Aynı hesapta erkek işçilerin tahmini kayıt dışılık oranı yüzde 21,5, kadın işçilerinki ise yüzde 80,6.
Kadın emeğinin yükü yalnızca sigortasızlıkla sınırlı değil. Rapora göre iş kolunda kadınların yüzde 24,9'u yarı zamanlı çalışıyor; erkeklerde bu oran yüzde 7,5. Kadın işçilerin yüzde 45,6'sı "nitelik gerektirmeyen işler", yüzde 42,5'i hizmet ve satış elemanları grubunda istihdam ediliyor; bu iki grup kadın istihdamının yüzde 88,1'ini oluşturuyor.
İş kolunun üçte ikisi belediye işçisi
ÇSGB'nin Temmuz 2026 verilerine göre Genel İşler iş kolunda 1 milyon 61 bin 665 kayıtlı işçi bulunuyor. SBB'nin 2026 ikinci çeyrek verilerine göre ise belediyelerde ve bağlı kuruluşlarında, belediye şirketleri dahil, 724 bin 41 işçi çalışıyor; bu, iş kolundaki kayıtlı işçilerin yaklaşık yüzde 68,2'si. Belediye işçilerinin yaklaşık yüzde 96'sı belediye iktisadi teşebbüslerinde (BİT), yani belediye şirketlerinde istihdam ediliyor.
45 saatin üzerinde çalışma ve gerileyen örgütlülük
TÜİK'in 2025 Hanehalkı İşgücü Araştırması verilerine dayanan rapora göre iş kolunda haftalık ortalama olağan çalışma süresi 43,2 saat; erkeklerde 46 saate çıkıyor. İşçilerin yüzde 41,6'sı haftada 45 saatin üzerinde çalışıyor; bu oran erkeklerde yüzde 47,6, kadınlarda yüzde 30,7.
Sendikalaşmada da resmi rakam ile gerçek tablo ayrışıyor. ÇSGB verilerine göre 1 milyon 61 bin 665 kayıtlı işçinin 569 bin 405'i sendika üyesi; resmi sendikalaşma oranı yüzde 53,6. Emar, kayıt dışı çalışan yaklaşık 247 bin işçiyi de hesaba kattığında toplam istihdamın yaklaşık 1 milyon 309 bin kişiye ulaştığını ve fiili sendikalaşma oranının yüzde 43,5'e gerilediğini hesaplıyor.
Yasa ne diyor?
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 8. maddesi işverene, çalıştırmaya başladığı işçiyi sigortalılık başlangıcından önce Sosyal Güvenlik Kurumu'na bildirme yükümlülüğü getirir; bildirilmeyen her işçi emekliliğinden sağlık güvencesine, iş kazası sigortasından işsizlik ödeneğine kadar bütün haklarından yoksun kalır. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 63. maddesi haftalık çalışma süresini en çok 45 saatle sınırlar; 41. maddeye göre bu sınırı aşan her saat fazla çalışmadır, saat ücretinin yüzde 50 fazlasıyla ödenir ve yılda 270 saati geçemez.
Bölünen iş kolu, dağıtılan örgütlülük
Rapor, Genel İşler iş kolunun bütünlüğüne yönelik müdahalelerin sürdüğü bir dönemde yayımlandı. Belediye şirketlerindeki güvenlik emekçilerinin işyerlerinin Resmî Gazete'de yayımlanan tespitlerle "Savunma ve Güvenlik" iş koluna aktarılması ve aynı yolun toplu taşıma işçileri için de denenmesi, Emek Pusulası'nın önceki haberlerinde aktarılmıştı. Genel-İş, rapordaki politika önerileri arasında İşkolları Yönetmeliği değişiklikleriyle iş kolundaki örgütlülüğe yönelik müdahalelerin sona ermesini, iş kolunun ve belediye işçilerinin bütünlüğünün korunmasını istedi.
Sendikanın diğer talepleri şöyle sıralandı: ücretlerin hayat pahalılığı ve geçim ihtiyaçları gözetilerek toplu pazarlıkla belirlenmesi; kayıt dışılığın denetlenmesi; haftalık yasal çalışma süresinin ücret kaybı olmadan 40 saate indirilmesi; belediye şirket işçilerinin kıdem ve kazanılmış hakları korunarak belediyelerin sürekli işçi kadrolarına geçirilmesi; taşeronlaşma, özelleştirme ve ticarileştirmeye son verilmesi; ücretsiz kamusal kreş ve bakım hizmetlerinin yaygınlaştırılması; sendikal baskı ve işten çıkarmalara son verilerek örgütlenme, toplu pazarlık ve grev hakkının bütün işçiler için güvenceye alınması.
Raporun ortaya koyduğu tablo, kentlerin temizliğini, parklarını, konutlarını ayakta tutan emeğin bir bölümünün belediye şirketleri aracılığıyla parçalanmış statülere, diğer bölümünün ise sigortasız ve uzun saatli bir çalışmaya mahkûm edildiğini gösteriyor. Genel-İş Araştırma Dairesi'nin sözleriyle: "Kamusal hizmetlerin gerçek güvencesi, bu hizmetleri üreten işçilerin emeği ve örgütlü mücadelesidir."





