Çanakkale'nin en büyük fabrikalarından Dardanel'in ton balığı fabrikasında çalışan işçiler yaklaşık iki aydır ücretlerini alamıyor. İşçi yakınlarının Türkiye İşçi Partisi (TİP) Çanakkale İl Örgütü'ne aktardığına göre son maaş 10 Eylül'de yatırıldı; işçilere "maaşlar aralık ayında yatacak" deniyor. Kira, fatura ve kredi borçları birikirken işçiler çocuklarını kuru ekmekle okula gönderdiklerini anlatıyor.
"Burada maaş beklemek sıradan hale geldi"
Patronların Ensesindeyiz Dayanışma Ağı'na ulaşan işçiler, ücretlerin yaklaşık iki yıldır düzensiz ödendiğini söylüyor: "En son ağustos ayının maaşını eylülde aldık. Eylülden beri elimize para geçmedi. Patron sürekli 'bugün yarın' diyor. Alıştırmışlar bu düzene." soL'a konuşan bir işçi ise fabrikada birçok kişinin ailece çalıştığını, tek maaşla geçinmenin mümkün olmadığını anlatıyor: "Düzenli maaş alamayınca tencere de kaynamıyor. Kuru ekmeğin yanına bir yumurta bulunca 'iyi oldu' diyoruz."
Ekmek ve Gül'ün aktardığı işçi beyanlarına göre ücretler ödenmezken fabrikaya daha düşük ücretle çalıştırılmak üzere yaklaşık 150 yabancı işçi getirildi, çalışma süresini 12 saate çıkarmak için baskı yapılıyor; hakkını arayanlar işten çıkarılmakla tehdit ediliyor. Bazı işçilerin ücret alacakları için dava açtığı belirtiliyor.
Şirket "ödendi" diyor, işçiler "yatmadı"
Dardanel Yönetim Kurulu Başkanı Niyazi Önen, yaklaşık 2 bin 500 çalışanın ücret ödemelerinin tamamlandığını açıkladı. TİP Çanakkale ise açıklamanın ardından işçilerin hesaplarına para yatmadığını, bazı işçilerin 55 gündür ücretsiz çalıştığını duyurdu ve kentteki emek örgütlerini dayanışmaya çağırdı. Umut-Sen Örgütlenme Koordinatörü Başaran Aksu da "2500 Dardanel işçisi 2 aydır maaş alamıyor" diyerek tabloya dikkat çekti.
Yasa ne diyor?
İş Kanunu'nun 32. maddesine göre ücret en geç ayda bir ödenir. Ücreti ödeme gününden itibaren 20 gün içinde mücbir bir neden dışında ödenmeyen işçi, 34. madde uyarınca iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir; bu bireysel ya da toplu bir "iş bırakma" grev sayılmaz ve bu nedenle işçi işten çıkarılamaz. Ücreti ödenmeyen işçi ayrıca 24/II-e maddesi uyarınca iş sözleşmesini haklı nedenle derhal feshedip kıdem tazminatını alabilir. Gecikmiş ücrete mevduata uygulanan en yüksek faiz işletilir. Ücreti kasten ya da ihmal sonucu ödemeyen işverene 102. madde uyarınca her işçi ve her ay için idari para cezası uygulanır. Bütün bu hükümlerin işlemesi ise denetim ve örgütlenmeye bağlı: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın binlerce işçiyi etkileyen bu tabloya karşı bir teftiş başlattığına dair bir açıklama yok.
Ücreti aylarca ödenmeyen işçi, sermayeye faizsiz kredi veriyor demektir. Dardanel işçilerinin alacağı patronun "nakit sıkıntısı"nın değil, emeğin karşılığıdır; bu yükü işçinin sofrasına yıkan düzen, ancak işçilerin birlikte hareketiyle durdurulabilir.
