Meclis araştırması AKP-MHP oylarıyla reddedildi

Yeni Yol, CHP, DEM Parti ve Yeni Parti gruplarının, 18 işçinin hayatını kaybettiği HABAŞ katliamının nedenlerinin ve iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin araştırılması için verdiği Meclis araştırma önergeleri 10 Kasım akşamı TBMM Genel Kurulu'nda AKP ve MHP oylarıyla reddedildi (Evrensel, Cumhuriyet). CHP Genel Sekreteri Rıfat Nalbantoğlu, aynı tesiste üç hafta dolmadan 20 emekçinin hayatını kaybettiğini söyleyerek "Son 10 yılda bu tesis kaç kez denetlendi? Önlem alınması için daha kaç işçinin ölmesi gerekiyor?" diye sordu. DEM Parti Grup Başkanvekili Gülistan Kılıç Koçyiğit ise ekim ayında 193, yılın ilk on ayında 1.930 işçinin hayatını kaybettiğini hatırlatarak iktidar sıralarına "193 işçinin hesabını ver!" diye seslendi.

Aynı gün Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan, Aliağa Bozköy'de toprağa verilen kuzenler İlker Sığırtmaçoğlu ile Hüsnü Ersoy'un ve Menemen'de defnedilen Abdülkadir Kınacı'nın cenazelerine katıldı (DHA, Odatv). Pamuk fabrikasından emekli olan Kınacı'nın HABAŞ'ta işe başlayalı dört gün olmuştu. Bakan cenazede tabut omuzlarken, katliamın Meclis'te araştırılması iktidar oylarıyla engellendi.

Başsavcılık: Üretim durduruldu, 4 savcı görevlendirildi

Menemen Cumhuriyet Başsavcılığı yazılı açıklamasında soruşturma için 4 Cumhuriyet savcısının görevlendirildiğini, bilirkişi incelemesinin ardından kusuru bulunduğu değerlendirilen şirket yönetim kurulu başkanı dahil 11 kişinin gözaltına alındığını ve işletmede üretim faaliyetlerinin durdurulduğunu bildirdi (AA). Açıklamada 15 işçinin yaralandığı belirtildi; açıklamanın yapıldığı sırada aranan kayıp işçi Güner Gökçe'nin bedenine akşam saatlerinde ulaşılmıştı. Başsavcılık, olay yeri inceleme ekipleri ve bilirkişilerin çalışmalarının sürdüğünü açıkladı.

İstanbul Kartal'da gözaltına alınan Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Rüştü Başaran'ın, işlemlerinin ardından soruşturmayı yürüten İzmir Emniyet Müdürlüğü'ne teslim edilmesi bekleniyor (DHA). 11 Kasım sabahı itibarıyla şüphelilerin adliyeye sevkine ya da tutuklama talebine ilişkin resmî bir açıklama yapılmadı. Soruşturmaya ilişkin yayın yasağı sürdüğünden bu haberde yalnızca resmî açıklamalara yer veriyoruz.

Emek ve meslek örgütleri alanlarda

DİSK, TMMOB, Ankara Tabip Odası ve Ankara Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler Odası 10 Kasım akşamı Ankara Kızılay'da ortak açıklama yaptı. DİSK İç Anadolu Bölge Temsilcisi Birgül Kaya, "Bir tarafta milyarlarca liralık vurgunlar, diğer tarafta işçilerin hiçe sayılan yaşamları var. Yarattıkları bu düzen, patronların kârını korumak için emekçilerin canını hiçe sayıyor" dedi; özelleştirme, taşeronlaştırma, sendikasızlaştırma ve denetimsizlik politikalarına son verilmesini, ihmali bulunan işverenlerin ve kamu görevlilerinin yargı önünde hesap vermesini istedi (Cumhuriyet).

Ankara Emek ve Demokrasi Güçleri de HABAŞ Ankara Bölge Müdürlüğü önünde açıklama yaparak son üç haftada HABAŞ'ta Hakan Doğan ve Eyüp Eğinli'nin ölümüne rağmen patronun ifadeye dahi çağrılmadığını hatırlattı: "Ölmek değil, insanca yaşamak istiyoruz" (Evrensel). Mücadele Birliği'nin aktardığına göre İstanbul'da Cevahir AVM önünde, Aliağa Demokrasi Meydanı'nda, Adana, Bursa ve İzmit'te de eylemler yapıldı; İzmir'de İZSU ve Bornova Belediyesi işçileri de dayanışma eylemi gerçekleştirdi.

Meclis'te araştırmanın önünü kesen iktidar, sorumluluğu birkaç yöneticinin gözaltısına sıkıştırmak istiyor. Oysa yıllardır aynı fabrikada tekrarlanan ölümlerin hesabı; denetlemeyen bakanlıktan, taşeron düzenini büyüten teşvik politikalarından ve işçinin canını maliyet kalemi sayan sermayeden sorulmadıkça yeni HABAŞ'ların önü kesilemez.

Can kaybı 18'e çıktı, patron gözaltında

Adalet Bakan Yardımcısı Can Tuncay'ın öğle saatlerinde bir işçinin kayıp olduğunu açıklamasının ardından, akşam saatlerinde kayıp işçi Güner Gökçe'nin cansız bedenine ulaşıldı. Böylece 9 Kasım'daki patlamada hayatını kaybeden işçi sayısı 18'e yükseldi (İHA, Diken). Gökçe yarın memleketi Erzurum'un Şenkaya ilçesinde toprağa verilecek. Patlamadan dört gün önce işe başlayan 57 yaşındaki Abdülkadir Kınacı bugün Menemen'de defnedildi.

Soruşturmada HABAŞ Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Rüştü Başaran dahil 11 kişi hakkında gözaltı kararı çıkarıldı: fabrika müdürü ve işveren vekili, çelikhane müdürü, mekanik bakım şefi, çelikhane şefi, periyodik kontrol mühendisi, bölüm mühendisi, vinç mekanik bakım mühendisi, kalite ve planlama müdürü, idari müdür ve şirketin Aliağa şube müdürü (Diken). Başaran, İstanbul Kartal'da gözaltına alındı ve İzmir Emniyeti'ne teslim edilecek (Cumhuriyet, 18.15). Dün de 6 kişi gözaltına alınmıştı.

Çelenk tepkisi ve protestolar

Fabrika yönetiminin Aliağa Bozköy'de defnedilecek üç işçinin cenazesine çelenk göndermesi tepki çekti. Umut-Sen: "Öldürdükleri işçilerle, aileleriyle, işçi sınıfıyla, iki gündür acı çeken halkla alay ediyorlar."

Protestolarda İstanbul İstiklal Caddesi'nde gözaltına alınan 8 kişi serbest bırakıldı (Evrensel). İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa, Adana ve Kocaeli'de bugün HABAŞ katliamına karşı eylem çağrıları yapıldı.

Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu, ağır yaralı bir işçinin daha hayatını kaybettiğini duyurdu; can kaybı 17'ye yükseldi. Soruşturmada gözaltı sayısı 6'ya çıktı. Menemen Cumhuriyet Başsavcılığı, olayda kusuru bulunduğu değerlendirilen 6 şüphelinin gözaltına alındığını açıkladı. İçişleri Bakanı Mustafa Çiftçi'nin talimatıyla 2 mülkiye başmüfettişi görevlendirildi.

Yayın yasağı

Aliağa Sulh Ceza Hâkimliği, Aliağa Cumhuriyet Başsavcılığı'nın 2026/8716 sayılı soruşturması kapsamında, 2026/2238 D.İş sayılı kararla soruşturma tamamlanana kadar olayla ilgili yazılı, görsel, sosyal medya ve internetteki her türlü haber, röportaj, eleştiri ve yoruma yasak getirdi. RTÜK'ün duyurusuna göre karar, 5187 sayılı Basın Kanunu'nun 3. maddesinin ikinci fıkrasına dayanıyor; gerekçe olarak "dezenformasyon ve toplumsal infialin önlenmesi, kamu düzeninin korunması ve soruşturmanın sağlıklı yürütülmesi" gösterildi. Söz konusu fıkra, basın özgürlüğünün kamu düzeninin korunması ve yargı gücünün tarafsızlığının sağlanması gibi amaçlarla, demokratik toplumun gereklerine uygun olarak sınırlanabileceğini düzenliyor. Uygulamada bu tür kapsamlı yasaklar, ölen işçilerin yakınlarının ve işçi örgütlerinin sesinin duyulmasını engellediği için eleştiriliyor. EMEP Milletvekili Sevda Karaca: "Yayın yasağı getirilmiş, gözaltılar yapılmış… Siz önce o patronun peşine düşün."

Fabrika önünde kendini yaktı

soL'un ve Evrensel'in aktardığına göre, patlamada hayatını kaybeden işçilerden birinin kardeşi 9 Kasım akşamı saat 20.00 vardiya çıkışında fabrika önüne gelerek kendini ateşe verdi; ağır yaralı olarak hastaneye kaldırıldı. Bir Gazete, kişinin fabrikada uzun yıllar tır şoförü olarak çalışan 40 yaşındaki T.İ. olduğunu yazdı. Menemen Cumhuriyet Başsavcılığı ise açıklamasında, fabrika önünde intihar girişiminde bulunan tır şoförü T.İ.'nin hayatını kaybeden ya da yaralanan işçilerle akrabalık bağı bulunmadığını, hayati tehlikesinin sürdüğünü ve olayla ilgili ayrı soruşturma başlatıldığını bildirdi (7deniz, Odatv).

EİB sözcüleri serbest bırakıldı

Hastane önündeki açıklamanın ardından gözaltına alınan Ege İşçi Birliği sözcüleri Yücel Memiş ve Sonay Tezcan, "halkı kin ve düşmanlığa tahrik" suçlamasıyla ifadeleri alındıktan sonra serbest bırakıldı. Sözcüler, HABAŞ yönetiminin vardiyaları yeniden işe çağırdığını söyleyerek tepki gösterdi: "Bu HABAŞ'ta üretim ne zaman duracak? Ne zaman o insanların acısına saygı duyulacak? Elli kişi öldüğü zaman mı?"

İzmir'in Aliağa ilçesindeki HABAŞ Demir Çelik fabrikasında 9 Kasım öğle saatlerinde yaşanan patlamada can kaybı 16'ya yükseldi. Cumhurbaşkanı Erdoğan, akşam Kabine Toplantısı'nın ardından yaptığı açıklamada 16 kişinin hayatını kaybettiğini, 2'si ağır 13 kişinin yaralandığını açıkladı. İzmir Valiliği gün içinde önce 3, ardından 6 ölü açıklamıştı. Vali Süleyman Elban ise öğleden sonra sahada 10 işçinin öldüğünü, 4'ü ağır 15 yaralı bulunduğunu ve 4 kişinin enkaz altında olduğunun değerlendirildiğini söylemişti.

Elban'ın anlattığına göre patlama, kazan değişimi sırasında tavan vincinin düşmesi ve düşen malzemelerin ark ocağına ve doğal gaz hattına çarpmasıyla çelikhanede meydana geldi. Vali, o sırada üretim yapılmadığını, bakım nedeniyle hatta normalde 300'ü aşan işçi yerine yaklaşık 200 işçinin bulunduğunu söyledi. Menemen Cumhuriyet Başsavcılığı'nın yürüttüğü soruşturmada ihmali bulunduğu değerlendirilen 5 kişi hakkında gözaltı kararı verildi ve 5 şüpheli gözaltına alındı.

Valilik ilk yazılı açıklamasında olayın "sıvı çelik döküm işlemi sırasında tavan vincinin koparak ark ocağına düşmesi sonucu" meydana geldiğini değerlendirmişti. İlk saatlerde basında patlamanın karbondioksit dolum noktasında ya da çinko bölümünde olduğu iddia edilmişti. İş güvenliği uzmanı Deniz İpek ise Evrensel'e, işyerinden gelen ilk bilgilerin vinçle pota indirilirken bir doğal gaz borusuna çarpıldığı yönünde olduğunu söyledi. Uzmana göre bu doğrulanırsa olay tek bir vinç operatörünün hatasına indirgenemez. Gaz hatlarının darbeye karşı korunup korunmadığı ve acil kesme sistemlerinin neden devreye girmediği sorulmalı.

Patlamayı çevredekiler depreme benzetti. Fabrikada tır şoförü olarak çalışan Turan İlbay AA'ya "Bomba etkisinde bir patlama oldu" dedi. İSİG Meclisi, ilk saatlerde işçilerden gelen bilgilere dayanarak 10-20 civarında işçinin metal yıkıntısı altında olduğunu öne sürmüştü.

Önlem isteyen işçi sözcülerine gözaltı

Patlamanın ardından Aliağa Devlet Hastanesi önünde yaralı işçilerin aileleriyle birlikte bekleyen Ege İşçi Birliği'nden Yücel Memiş ile dönem sözcüsü Sonay Tezcan, yaptıkları açıklamanın ardından gözaltına alındı. Mezopotamya Ajansı ikisinin darp edilerek gözaltına alındığını yazdı. Çevredeki işçiler polise "Adamı bırakın, patronlara müdahale edin" diye tepki gösterdi. Ege İşçi Birliği aynı sabah fabrika duvarına iş güvenliği önlemi isteyen bir pankart asmıştı.

Memiş hastane önünde şöyle konuştu: "Günlerdir diyoruz ki önlem alın, önlem. Binlerce ton demir üretiyorsunuz, 10 binlerce işçi çalıştırıyorsunuz, dünyanın parasını kazanıyorsunuz. Ya bir önlem alın, bu kadar zor mu? Arkadaşlar, lütfen, ne olur artık buna kader demeyelim." Tezcan da "Her gün 12 saat, 16 saat, 17 saat, 20 saat. Yeter ya, yeter! Canımız çıkıyor ay sonunu getirmek için" dedi. Umut-Sen ise "Sarı sendikacılara, patronlara dokunmayan devlet, işçilerin yaşam hakkını savunanlara saldırıyor" açıklamasını yaptı.

Üç haftada üçüncü ölüm

HABAŞ'ta bu, son üç haftada yaşanan üçüncü iş cinayeti. 21 Ekim'de taşeron Akyaka firmasında çalışan 55 yaşındaki Hakan Doğan merdivenden 8 metre yükseklikten düşerek öldü. 5 Kasım'da taşeron işçi 20 yaşındaki Eyüp Eğinli, hava basılan iş makinesi lastiğinin patlamasıyla yaşamını yitirdi. İSİG Meclisi'nin aktardığına göre Ege İşçi Birliği 9 Kasım sabahı fabrika duvarına bir pankart astı ve patron pankartı hemen kaldırttı. Birkaç saat sonra ocak patladı.

Evrensel'in derlediği kayda göre 2018'den bu yana HABAŞ'ta en az yedi işçi öldü ve bunların beşi taşeron işçisiydi. 2018 ve 2019'da çelikhanede yaşanan patlamalarda ve bir pota devrilmesinde onlarca işçi yaralandı. 2020'de 10 metreden düşerek ölen Kadir Özdemir'in ailesinin açtığı tazminat davasında mahkeme HABAŞ'ı yüzde 70 asli kusurlu buldu. HABAŞ Limanı'nda denize düşerek ölen taşeron işçi Raif Çatan'ın davasında ise riskin şirket tutanaklarında kayıtlı olduğu ortaya çıktı, buna rağmen cezalar 2 yıl 6 ayda kaldı. İşçiler yıllardır üretim durmasın diye bakımın ertelendiğini ve arızaların yamayla geçiştirildiğini anlatıyor.

Ege İşçi Birliği Sözcüsü Sonay Tezcan, patlamadan saatler önce İlkses'e şöyle konuşmuştu: "Her yıl onlarca işçinin öldüğü bu havzada ölümlerin hâlâ yaşanıyor olması açık bir kasıta işaret ediyor." TÜRK-İŞ Ege Bölge Başkanı Hayrettin Çakmak ise tesislerde üç bine yakın işçi çalıştığını söyledi.

Aynı günün sabahında "önlem alın" diyen işçilerin pankartı indirildi, öğleden sonra ölenlerin yanında konuşan işçi sözcüleri gözaltına alındı. Bakım sırasında yüzlerce işçinin aynı alanda çalıştırıldığı bir çelikhanede yaşanan bu katliam kader değil; kârı işçinin canının önüne koyan üretim düzeninin sonucudur.

Bu bir kaza değil. Aynı fabrikada aynı uyarılar yıllardır yapılırken üretim baskısı, taşeronlaştırma ve cezasızlık sürdükçe ölümler de sürüyor. Ölümlerin bütün sorumlularının, yani yalnız vinç operatörünün değil şirket yönetiminin ve denetim yapmayan kamu otoritesinin de yargılanması gerekiyor.

Bir patronun gözaltına alınması bu ülkede nadir görülür; bunu sağlayan, iki gündür meydanları dolduran işçi öfkesidir. Ama tek bir patronun gözaltısı, aynı fabrikada tekrarlanan iş cinayetlerini ve devlet teşviğiyle büyüyen bir üretim düzenini yargılamaya yetmez. Hesap, denetimi yapmayan bakanlıktan ve işçiyi susturan sarı sendikadan da sorulmalı.