İzmir Torbalı'daki Alfemo mobilya fabrikasında ücretlerini alamayan işçiler sabrın sonuna geldi. Evrensel muhabiri Zafer Yaman'ın haberine göre ekim ayı ücretlerinin yalnızca yüzde 40'ı 15 Ekim'de yatırıldı; kalan yüzde 60'lık kısım aradan geçen süreye rağmen ödenmedi. Patron, ücretlerin kalanının 2 Kasım'da yatırılacağını söyledi; ancak o gün de ödeme yapılmadı.
Bunun üzerine Öz Ağaç-İş Sendikası'nda örgütlü işçiler 2 Kasım Pazartesi günü iş bıraktı. Sendika yetkilileri öğleye kadar çalışılmasını önerdi; ücretleri ödenmeden çalışmayacaklarını söyleyen işçiler bu öneriyi reddetti. İşçilerin kararlılığı karşısında sendika yöneticileri de saat 10.00'dan mesai bitimine kadar çalışmama kararına katıldı. İşçiler, kasım ayı ücretlerinin ödeme gününün de geldiğini, buna karşın önceki aydan kalan alacaklarının hâlâ yatırılmadığını anlatıyor.
WhatsApp'tan "yıllık izne çıktınız" mesajı
Patronun yanıtı ücret ödemek değil, fabrikayı boşaltmak oldu. İşçilerin 3 Kasım'dan itibaren yıllık izne çıkarıldığı, kararın patron ve fabrika yönetimi tarafından WhatsApp grupları üzerinden bildirildiği öğrenildi. İşçiler, izne çıkarılmaları konusunda rızalarının alınmadığını söylüyor. Ücreti ödenmeyen işçinin üretimden gelen gücünü kırmanın, alacağını dinlendirilmiş bir izinle unutturmanın adı yıllık izin olamaz.
Hukuki çerçeve: Ücret, iş görmekten kaçınma ve zorla izin
4857 sayılı İş Kanunu'nun 32. maddesine göre ücret en geç ayda bir ödenir; ücretin parça parça ve süresiz ertelenerek ödenmesi bu yükümlülüğü ortadan kaldırmaz. Kanunun 34. maddesi, ücreti ödeme gününden itibaren 20 gün içinde mücbir bir neden dışında ödenmeyen işçiye iş görmekten kaçınma hakkı tanır. Bu kaçınma toplu bir nitelik kazansa bile grev sayılmaz; bu nedenle işçinin iş sözleşmesi feshedilemez, yerine yeni işçi alınamaz, işi başkasına yaptırılamaz. Gecikmiş ücrete mevduata uygulanan en yüksek faiz işletilir. Ücreti ödenmeyen işçi ayrıca 24/II-e maddesi uyarınca iş sözleşmesini haklı nedenle derhal feshedip kıdem tazminatı dahil alacaklarını isteyebilir.
Yıllık izin ise işverenin elinde bir disiplin aracı değildir. Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği'nin 10. maddesine göre işveren, tüm işçilerin ya da bir kısmının yıllık iznini toplu olarak kullandırmayı yalnızca Nisan ayı başı ile Ekim ayı sonu arasındaki dönemde uygulayabilir. Kasım ayında, işçilerin rızası alınmadan WhatsApp mesajıyla toplu izne çıkarma, bu çerçevenin dışında kalıyor. Kanunun 57. maddesi de yıllık izin ücretinin, izne başlamadan önce peşin ödenmesini öngörüyor; ücreti zaten ödenmeyen işçinin izin ücretini kimin, ne zaman ödeyeceği de belirsiz.
