Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, işverenin işçiyi rızası dışında yüzlerce kilometre uzaktaki başka bir işyerine nakletmesine karşı açılan davada işçi lehine bir bozma kararı verdi. Kararın özü şu: İş mahkemesi işverenin nakil işlemini "iptal" edemez; ama işçinin hukuki yararı varsa, naklin hukuka aykırı olduğunu "tespit" edebilir.
Dava: 400, sonra 600 kilometre
Milliyet ve Cumhuriyet'in 29 Ekim'de aktardığına göre bir şirkette teknisyen olarak çalışan kamu işçisi önce bulunduğu işyerinden 400 kilometre uzaktaki bir işyerinde görevlendirildi, ardından 600 kilometre uzaktaki başka bir işyerine gönderildi ve ücreti düşürüldü. İşçi iş mahkemesine başvurdu ve mahkeme kararıyla eski görevine döndü. Ancak eski görevine başlamasından yalnızca üç ay sonra İnsan Kaynakları Daire Başkanlığı kararıyla başka bir kentteki işletmeye, bir termik santrale yeniden nakledildi.
İşçi ikinci kez dava açarak işlemin hukuka aykırı olduğunu, eski görevine iade edilmesini ve esaslı değişikliğin ihtiyati tedbirle durdurulmasını istedi. Şirket avukatı ise naklin idari bir işlem olduğunu, davanın idare mahkemesinde görülmesi gerektiğini ve "işletmesel karar" niteliğindeki naklin yerindeliğinin mahkemece denetlenemeyeceğini savundu.
İlk derece mahkemesi, işçinin kendi istek ve rızası dışında başka bir termik santrale atandığını, bunun çalışma koşullarında esaslı değişiklik olduğunu belirterek davayı kabul etti. Bölge Adliye Mahkemesi ise 4857 sayılı İş Kanunu'nda işverenin yönetim hakkı kapsamında işyeri veya iş değişikliğinin iptali için öngörülmüş bir dava türü bulunmadığı gerekçesiyle kararı kaldırıp davayı reddetti.
Yargıtay: Ret kararı hatalı
İşçinin temyizi üzerine Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, nakil işleminin iptaline ilişkin bir davada "işlemin iptaline karar verilemez ise de hukuki yararın varlığı durumunda işlemin hukuka aykırı olup olmadığı değerlendirilerek sonucuna göre hukuka aykırılığın tespitine karar verilebilmesinin mümkün" olduğunu hatırlattı. Daire, nakil işleminin hukuka aykırı olduğunun tespitine karar verilmesi gerekirken davanın reddedilmesini hatalı buldu ve BAM kararını bozdu.
Kararın hukuki dayanağı
İş Kanunu md. 22 – Esaslı değişiklik: İşveren, iş sözleşmesiyle, personel yönetmeliğiyle ya da işyeri uygulamasıyla oluşan çalışma koşullarında esaslı bir değişikliği ancak işçiye yazılı olarak bildirerek yapabilir. İşçinin altı iş günü içinde yazılı olarak kabul etmediği değişiklik işçiyi bağlamaz. İşverenin bu durumda değişikliğin geçerli bir nedene dayandığını yazılı olarak açıklayıp fesih yoluna gitmesi gerekir. İşyerinin başka bir kente taşınması ya da ücretin düşürülmesi, yerleşik Yargıtay içtihadında esaslı değişiklik sayılıyor.
Yönetim hakkının sınırı: İşverenin talimat verme (yönetim) hakkı, sözleşme ve kanunun çizdiği çerçevede kalır; işçinin aleyhine esaslı değişiklik doğuran nakil, bu hakkın içinde değildir.
HMK md. 106 ve 114 – Tespit davası: Hukuk Muhakemeleri Kanunu, bir hukuki ilişkinin veya işlemin hukuka uygun olup olmadığının mahkeme kararıyla belirlenmesi için tespit davasına imkân tanıyor; şartı, davacının bunda güncel bir hukuki yararının bulunması. Yargıtay'ın vurgusu da burada: Kanunda "nakil iptal davası" diye bir dava türü olmaması, işçinin mahkemeye erişimini ortadan kaldırmıyor. İşçi, naklin hukuka aykırılığını tespit ettirerek bu karara dayanıp haklı fesih, ücret farkı veya tazminat taleplerinde bulunabiliyor.
Daire'nin aynı ilkeyi daha önce de uyguladığı biliniyor: Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin 09.05.2022 tarihli, E.2022/5108 K.2022/5662 sayılı kararında da "işlemin iptaline karar verilemez ise de" hukuki yarar varsa hukuka aykırılığın tespitinin mümkün olduğu belirtilmişti.
Ne anlama geliyor?
Kararla birlikte, rızası dışında uzak bir işyerine gönderilen ve ücreti düşürülen işçinin "bu konuda dava yok" gerekçesiyle kapı dışarı edilemeyeceği bir kez daha netleşti. Özellikle kamu işçilerinde sendikal faaliyet ya da açılan alacak davaları sonrası "sürgün" niteliğindeki nakiller sık gündeme geliyor; sendika iş yeri temsilcileri için 6356 sayılı Kanun'un 24. maddesi ayrıca temsilcinin işyerinin yazılı rızası olmadan değiştirilemeyeceğini düzenliyor.
