Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın düzenlediği Mevsimlik Tarım İşçiliği İzleme ve Değerlendirme Kurulu, 13 Ekim'de Bakan Vedat Işıkhan başkanlığında Ankara'da toplandı. Bakanlığın açıklamasına göre toplantıya ilgili bakanlıkların bakan yardımcıları, 10 ilin valileri ve vali yardımcıları ile İŞKUR il müdürleri katıldı. Işıkhan, Mevsimlik Tarım İşçileri Projesi'ni (METİP) "daha sürdürülebilir, daha yerel ve daha katılımcı" bir yapıya dönüştürmek istediklerini söyledi.
Bakanlığın önerisi: "Mikro destek"
Işıkhan'ın verdiği bilgiye göre METİP kapsamında 2010-2013 arasında 38 ilde 65 projeye yaklaşık 96 milyon lira aktarıldı; 2017-2026 döneminde ise 23 ile yaklaşık 180 milyon lira ödenek ayrıldı. 2026 itibarıyla 21 ilde 37 aktif METİP alanı bulunuyor.
Bakan, önümüzdeki dönemde yerel yönetimlerin, üreticilerin, özel sektörün ve sivil toplumun katkısının artırılmasını, kamu kaynaklarının ise "tamamlayıcı bir unsur" olarak kullanılmasını hedeflediklerini söyledi: "Üreticilerin ve yerel aktörlerin de sürece doğrudan katkı sağlayabileceği mikro destek modellerini de değerlendirmemiz gerekmektedir." Işıkhan ayrıca elektrik ve su gibi işletme giderlerinin METİP bütçesinden karşılanması yerine "kullanım esaslı" bir yapıya geçilmesini, tarım iş aracılığı sisteminin "daha etkin hale getirilmesini" ve 2024/5 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi'nin güncellenmesini gündeme getirdi.
Evrensel'in haberine göre toplantı, Bakan'ın konuşmasının ardından basına kapalı sürdü. Bakanlığın yayımladığı konuşma metninde tarlada yaşanan ölümlere ve işçi ücretlerine ilişkin bir değerlendirme yer almıyor.
İSİG: Yazın en az 157 ölüm
Evrensel'in İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisi (İSİG) aylık raporlarından derlediğine göre tarım ve orman iş kolunda haziranda 54, temmuzda 45, ağustosta 58 olmak üzere yaz aylarında en az 157 kişi çalışırken hayatını kaybetti. Ölenlerin 59'u ücretli işçi, 98'i çiftçiydi; aralarında 9 çocuk ve 17 kadın vardı. İSİG'in eylül raporunda da tarım-orman iş kolunda 45 ölüm kayda geçti: İSİG Eylül raporu.
Tarım İşçileri Sendikası (Tarım-Sen), İSİG verilerinden derlediği "Kimsesiz işçiler, görünmeyen ölümler" raporunda ölümlerin tamamının önlenebilir olduğunu vurguladı: "Biz tarım emekçilerine reva görülen; ucuza çalışma, ucuza yaşama, yaşamlarımızın beş kuruş etmemesi ve ucuza ölümdür."
Raporda öne çıkan başlıklardan biri boğulmalar. Temmuzda Sivas'ta mevsimlik tarım işçisi olarak çalışan 13 yaşındaki Zerda Şahin ile 15 yaşındaki Gülseren Şahin, Antalya'da 12 yaşındaki Mehmet Yalçınkaya; ağustosta Giresun'da 18 yaşındaki Adem Mengi, Ordu'da 17 yaşındaki Ersin Özariş ve Adana'da 17 yaşındaki Halil Yalaz boğularak yaşamını yitirdi. İSİG, temiz suya ve hijyene erişimi olmayan barınma alanlarında kalan işçilerin sulama kanallarında ve derelerde hayatını kaybettiğine dikkat çekiyor.
İşçi başına yılda 6 lira
Evrensel'in hesabına göre 2017-2026 döneminde ayrılan yaklaşık 180 milyon lira, yılda ortalama 18 milyon liraya denk geliyor; bu tutar sayısının en az 3 milyon olduğu tahmin edilen mevsimlik tarım işçilerine bölündüğünde işçi başına yılda yaklaşık 6 lira ediyor.
Yasal koruma da sınırlı: İş Kanunu'nun 4. maddesi, 50 ve daha az işçi çalıştıran tarım ve orman işyerlerini kanun kapsamı dışında bırakıyor. Tarım-Sen Genel Başkanı Umut Kocagöz'ün 30 Ağustos'ta yayımlanan söyleşisine göre sektörde sigortalı işçi sayısı yaklaşık 170 bin, kayıt dışı çalışanlar ise 2 ila 4 milyon kişi. Son haftalarda tarlada ve yollarda yaşanan ölümlerden ikisi: Elma işçilerinin midibüsü devrildi: 1 ölü ve Oğuzeli'de 16 yaşındaki Mustafa çiftlikte öldü.
