Anayasa Mahkemesi (AYM), OHAL döneminde Tunceli'de yapılan bir basın açıklamasına katıldığı için idari para cezasına çarptırılan Eğitim-Sen üyesi Cafer Sevgül'ün bireysel başvurusunda (Başvuru No: 2017/5190) hak ihlali kararı verdi. Birinci Bölüm'ün 22 Eylül 2026 tarihli kararı 3 Kasım'da kamuoyuna yansıdı. Yüksek Mahkeme, barışçıl bir basın açıklamasına yalnızca katılmış olmanın cezalandırma gerekçesi yapılamayacağını belirterek yeniden yargılama yapılmasına hükmetti.
219 liralık ceza, 10 yıllık yol
Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası (Eğitim-Sen) Tunceli Şubesi üyesi Cafer Sevgül, 30 Ekim 2016'da KESK Tunceli Şubeler Platformu'nun düzenlediği basın açıklamasına katıldı. Tunceli Valiliği'nin OHAL süresince il genelinde basın açıklamalarını ve benzeri etkinlikleri izne bağlayan kararına aykırı davrandığı gerekçesiyle Sevgül'e 219 TL idari para cezası verildi. Cezanın kaldırılması talebi Sulh Ceza Hakimliği tarafından reddedildi; Sevgül de 26 Ocak 2017'de, toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edildiği gerekçesiyle AYM'ye bireysel başvuruda bulundu. Kararın çıkması dokuz yıla yakın sürdü.
OHAL'in ilk aylarında kamu emekçilerinin ihraçlara, baskılara karşı sesini yükseltmesi valilik yasaklarıyla cezalandırılmıştı. Yaklaşık on yıl sonra gelen karar, o dönemde sendikal ifade ve eylem özgürlüğüne yönelen idari cezaların anayasal dayanaktan yoksun olduğunu bir kez daha tescil ediyor.
Hukuki gerekçe: Katılımcı, organizatör değil
AYM, olay ve olguları aynı nitelikte olan aynı basın açıklamasına ilişkin müdahaleyi daha önce Hüseyin Karabulut ve diğerleri kararında incelemişti. Bu kararda Selma Elma kararına atıf yapılarak, mevzuattaki izin veya bildirim yükümlülükleri yerine getirilmeden düzenlenen bir toplantıya, toplantının yasal koşullara uygun tertip edilip edilmediğini bilmeyen ya da bilme imkânı bulunmayan katılımcıların sırf katıldıkları için yaptırıma tabi tutulmasının demokratik toplum düzeninin gerekleriyle bağdaşmayacağı belirtilmişti.
Mahkeme, somut başvuruda da basın açıklamasının barışçıl şekilde sona erdiğini, idarenin tutanaklarında ya da yargı kararlarında kamu düzeninin bozulduğuna ilişkin bir tespit bulunmadığını ve başvurucunun etkinliği organize eden veya yöneten kişilerden olduğunun ortaya konulamadığını vurguladı. Gerekçede şöyle denildi: "Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 15. maddesiyle birlikte değerlendirildiğinde Anayasa'nın 34. maddesinde güvence altına alınan toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir."
Anayasa'nın 34. maddesi herkese önceden izin almadan silahsız ve saldırısız toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı tanır. 15. madde ise olağanüstü hallerde temel hakların kullanılmasının durdurulabileceğini ya da sınırlanabileceğini, ancak bu tedbirlerin "durumun gerektirdiği ölçüde" olması gerektiğini düzenler. AYM'nin yaklaşımına göre OHAL de bu ölçülülük denetimini ortadan kaldırmaz: Barışçıl bir açıklamaya katılan sıradan bir sendika üyesini cezalandırmak, olağanüstü halin gerektirdiği ölçünün dışında kalır.
Karar, ihlalin sonuçlarının giderilmesi için 6216 sayılı Kanun'un 50. maddesi uyarınca dosyanın yeniden yargılama yapılmak üzere Tunceli Sulh Ceza Hakimliği'ne gönderilmesini öngörüyor. Hakimlik, AYM'nin ihlal kararı doğrultusunda ihlalin sonuçlarını ortadan kaldıracak yeni bir karar vermek zorunda.
