Kamu görevlileri sendikaları için yeniden "sendikal baraj" getirilmesi tartışması, 8 Ekim'deki Kamu Personeli Danışma Kurulu (KPDK) toplantısının ardından hafta sonu da gündemdeki yerini korudu. Memurlar.net'in 8 Ekim'de aktardığına göre Memur-Sen ve Türkiye Kamu-Sen toplantıda memur sendikalarına baraj uygulanmasını istedi, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı da talebe sıcak baktı. Aynı site ertesi gün Bakanlığın oran olarak yüzde 5'i değerlendirdiğini yazdı.
Önemli bir not: Bakanlık yüzde 5 oranına ya da bir düzenleme taslağına ilişkin resmi bir açıklama yapmış değil. Politika Haber'in 10 Ekim tarihli haberi de bu oranın yalnızca "öne sürüldüğünü", Bakanlık tarafından henüz resmi bir karar ya da yasa teklifi açıklanmadığını vurguluyor. Cumhuriyet'in 11 Ekim tarihli haberine göre düzenlemenin, ileride gündeme gelecek 4688 sayılı Kanun değişiklikleri içinde yer alması bekleniyor.
Baraj neyi değiştirecek?
Basına yansıyan bilgilere göre öneri, sendikaların kurulmasını ya da faaliyetini doğrudan yasaklamıyor; mali bir eşik getiriyor. Hizmet kolundaki kamu görevlilerinin en az yüzde 5'ini üye kaydedemeyen sendikaların üyelik ödentileri, kamu işverenince maaştan kesilip sendikaya aktarılmayacak. Bugün 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu'nun 25. maddesine göre ödentiler, herhangi bir oran şartı aranmadan aylıktan kesilerek beş gün içinde sendikaların banka hesaplarına yatırılıyor.
Bu sınırlama yeni değil. Kanunun mevzuat.gov.tr'deki metninde 25. maddenin 24 Haziran 2004'te 5198 sayılı Kanunla değiştirildiği görülüyor. Kanunun geçici 3. maddesi de 25. maddenin ilk halindeki "yüzde beş oranına" atıf yapıyor. Yani 2001'de yürürlüğe giren ilk metinde yüzde 5'in altındaki sendikalar ödenti kesintisinden yararlanamıyordu ve bu şart 2004'te kaldırıldı. Cumhuriyet'in haberine göre şartın kaldırılma gerekçesi, örgütlenme hakkını engellediği yönündeki eleştirilerdi.
Resmi tablo: Barajın üstünde kim kalıyor?
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın 3 Temmuz 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan tebliğine göre 3 milyon 82 bin 768 kamu görevlisinden 2 milyon 403 bin 189'u sendika üyesi; sendikalaşma oranı yüzde 77,96. Memur-Sen 1 milyon 130 bin 8 üyeyle ilk sırada, onu Türkiye Kamu-Sen (536 bin 151), Birleşik Kamu-İş (199 bin 888) ve KESK (161 bin 591) izliyor. Hiçbir konfederasyona bağlı olmayan sendikaların toplam üyesi 133 bin 780.
Emek Pusulası, tebliğdeki sendika bazlı oranları 11 hizmet kolu için tek tek inceledi. Buna göre yüzde 5 barajı bugün uygulansaydı eşiğin üzerinde yalnızca 36 sendika kalacaktı. Örneğin büro, bankacılık ve sigortacılık hizmet kolunda listelenen 54 sendikadan yalnızca 3'ü, yani Büro Memur-Sen (yüzde 35,62), Türk Büro-Sen (yüzde 23,00) ve DMS (yüzde 5,58) barajın üstünde. Memurlar.net'in aktardığına göre toplantıda memur sendikalarının toplam sayısının 350'yi aştığı belirtildi.
Konfederasyonlara göre tablo belirgin biçimde farklılaşıyor. Memur-Sen ve Türkiye Kamu-Sen'e bağlı sendikaların tamamı 11 hizmet kolunun hepsinde yüzde 5'in üzerinde. KESK'in sendikalarından Eğitim Sen (yüzde 6,24), Tüm Bel-Sen (yüzde 20,31), Haber-Sen (yüzde 5,49), Kültür Sanat-Sen (yüzde 12,69) ve BTS (yüzde 7,84) barajı aşarken; BES (yüzde 2,01), SES (yüzde 3,27), Yapı-Yol Sen (yüzde 4,75), Tarım Orkam-Sen (yüzde 3,41), ESM (yüzde 4,13) ve DİVES (yüzde 0,01) altında kalıyor. Bu altı sendikanın toplam üyesi 41 bin 951; bu, KESK üyelerinin yaklaşık dörtte biri. Birleşik Kamu-İş'te yalnızca Eğitim-İş (yüzde 11,63) ve Tüm Yerel-Sen (yüzde 18,61) eşiğin üstünde.
Tebliğ verilerinden yapılan hesaplamaya göre, barajın altındaki sendikalarda toplam yaklaşık 326 bin kamu görevlisi üye bulunuyor. Bu, sendikalı kamu görevlilerinin yüzde 13 ile 14'ü arasına denk geliyor. Bir sendikanın oranının hizmet kolundaki toplam kamu görevlisi sayısına göre hesaplandığını, bu nedenle küçük hizmet kollarında daha az üyeyle barajın aşılabildiğini de belirtmek gerekiyor.
Taraflar ne diyor?
Evrensel'in 11 Ekim'de yayımlanan dosyasına göre Türkiye Kamu-Sen Genel Başkan Yardımcısı ve Türk Büro-Sen Genel Başkanı Türkeş Güney, parçalı sendikal yapının kamu görevlisine fayda sağlamadığını savunarak "Bizim mücadelemiz sendika sayısını artırmak değil, memurun hakkını artırmaktır" dedi. Memur-Sen'in 8 Ekim'de yayımladığı KPDK açıklamasında ise baraj oranına doğrudan bir değinme yer almıyor. Genel Başkan Ali Yalçın, 4688 sayılı Kanun'un süre, kapsam, Hakem Kurulu ve grev hakkı başta olmak üzere ILO normlarına uygun biçimde yeniden düzenlenmesini istedi.
Karşı görüşte olanlar da aynı dosyada yer aldı. KESK Genel Sekreteri Sevgi Yılmaz, yetkinin zaten en çok üyeye sahip sendikada olduğunu hatırlatarak, grev hakkının bulunmadığı bir sistemde sendikal alanı daraltacak düzenlemelerin savunulduğunu söyledi. Birleşik Kamu-İş Genel Başkanı Orhan Yıldırım, ödenti aktarımının kesilmesinin sendikaları kapatmasa bile ekonomik olarak zor durumda bırakacağını belirterek "Sendika üyeliği böyle zorla olmaz" dedi. Cumhuriyet'in aktardığına göre Büro-İş Sendikası da önerinin "sendikal çoğulculuğa" aykırı olduğunu açıkladı.
Anayasa ve AYM içtihadı
Anayasa'nın 51. maddesi, çalışanların sendikalara serbestçe üye olma ve üyelikten serbestçe çekilme hakkını güvenceye alıyor ve "Hiç kimse bir sendikaya üye olmaya ya da üyelikten ayrılmaya zorlanamaz" hükmünü içeriyor. Anayasa Mahkemesi 18 Ocak 2024'te (E.2023/12), toplu sözleşme ikramiyesini yalnızca hizmet kolunda en az yüzde 2 üyeye sahip sendikaların üyelerine ödeyen kuralı iptal etmişti. Mahkemenin basın duyurusuna göre bu şart, çalışanları belirli sendikalara üye olmaya zorlayıcı ve yeni sendikaların kurulmasını fiilen engelleyici bulunmuş, sendika hakkı bağlamında eşitlik ilkesine aykırı sayılmıştı.
Yüzde 5 önerisi ikramiyeye değil ödenti kesintisine ilişkin olduğu için o kararla birebir aynı değil. Bir düzenleme teklifi Meclis'e gelirse, bu içtihadın tartışmanın merkezinde olması bekleniyor. Bakanlık, oran ve takvime ilişkin henüz kamuoyuna açık bir açıklama yapmadı.
Kamu görevlilerinin gündemindeki diğer başlıklar için: Kamu-Sen, personel sistemi toplantısında ek zam, refah payı ve iş güvencesi istedi, Memur sendikalarından eylül enflasyonuna tepki, Dünya Öğretmenler Günü'nde sendikalardan uyarı ve işçi tarafındaki sosyal diyalog için Üçlü Danışma Kurulu "yeni çalışma yöntemleri" gündemiyle toplandı.
KPDK'nin bir sonraki toplantısının, Memur-Sen'in açıklamasına göre mart ayında yapılması planlanıyor. Emek Pusulası, olası bir düzenleme taslağını takip edecek.
