İzmir'in Aliağa ilçesindeki HABAŞ Demir Çelik Fabrikası'nda 9 Kasım'da yaşanan patlamaya ilişkin soruşturmada ilk yargı kararı çıktı. Jandarmadaki işlemlerinin ardından 11 Kasım'da adliyeye sevk edilen 11 şüpheliden 9'u, çıkarıldıkları nöbetçi hakimlikçe "birden fazla kişinin ölümüne sebebiyet vermek" suçlamasıyla tutuklandı ve Menemen Hatundere Cezaevi'ne gönderildi. HABAŞ Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Rüştü Başaran ile bir şüpheli hakkında ise "konutu terk etmeme" şeklinde adli kontrol, yani ev hapsi kararı verildi; ikisi serbest bırakıldı.
Karar İHA, AA, Cumhuriyet ve Hürriyet tarafından 12 Kasım sabahı duyuruldu. Gözaltına alınanlar arasında yönetim kurulu başkanının yanı sıra fabrika müdürü ve işveren vekili, kalite ve planlama müdürü, idari müdür, şirketin Aliağa şube müdürü, çelikhane müdürü, mekanik bakım şefi, çelikhane şefi, periyodik kontrol mühendisi, bölüm mühendisi ve vinç mekanik bakım mühendisi bulunuyordu. Tutuklananların hangi görevlerde olduğu resmî olarak açıklanmadı.
Can kaybı kaynaklara göre farklı veriliyor: AA ve İHA 18 diyor; Evrensel, bianet ve Cumhuriyet, 11 Kasım'da hastanede yaşamını yitiren Abdullah Kılınç'la birlikte 19 işçinin hayatını kaybettiğini yazıyor. Soruşturmayı yürüten başsavcılık dört cumhuriyet savcısı görevlendirdi; bilirkişi incelemesi sürüyor ve fabrikada üretim durduruldu.
Tutuklama ile ev hapsi arasındaki fark
Ceza Muhakemesi Kanunu'nun (CMK) 100. maddesine göre tutuklama için kuvvetli suç şüphesini gösteren somut delillerin ve kaçma ya da delilleri karartma şüphesi gibi bir tutuklama nedeninin bulunması gerekir; tutuklama, ölçüsüz olmamalıdır. CMK 109. madde ise tutuklama nedenleri bulunan hâllerde tutuklama yerine adli kontrol uygulanabileceğini düzenler. Maddenin üçüncü fıkrasındaki "konutunu terk etmemek" yükümlülüğü, kamuoyunda ev hapsi olarak bilinir. Bu tedbirde şüpheli cezaevine girmez; tedbirde geçen süre, olası bir mahkûmiyette Türk Ceza Kanunu'nun 63. maddesi uyarınca cezadan mahsup edilir.
Şüphelilere yöneltilen suçlama, TCK 85/2'deki taksirle birden fazla kişinin ölümüne neden olmadır; bu suç için 2 yıldan 15 yıla kadar hapis öngörülüyor. İzmir Barosu ise 11 Kasım'daki suç duyurusunda fiillerin olası kastla öldürme ya da bilinçli taksir kapsamında değerlendirilmesini istemişti. Yani dosyanın nasıl nitelendirileceği, sorumluların alacağı cezayı doğrudan belirleyecek.
"Asıl sorumlu" serbest
Karar, fabrikanın sahibi ile teknik kadronun aynı terazide tartılmadığı eleştirisine yol açtı. Umut-Sen 12 Kasım sabahı yaptığı açıklamada "HABAŞ Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Rüştü Başaran ve ihmali olan tüm kamu görevlileri tutuklansın!" çağrısı yaptı. Sendika, 11 kişiden 9'u tutuklanırken asıl sorumlunun ev hapsiyle evine gönderildiğine dikkat çekti.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 4. maddesi riskleri önleme yükümlülüğünü işverene yüklüyor. Vinç yolu kirişinin çanakla birlikte düşmesiyle gelen patlama, müdürlerin ve mühendislerin olduğu kadar, bakım ve yatırım kararlarını veren yönetimin de sorumluluğunu gündeme getiriyor. Çalışma Bakanı Vedat Işıkhan'ın müfettiş incelemesine dayanarak "çok ciddi anlamda sıkıntıların yaşanmadığı" sözleri de tepki toplamıştı.
On dokuz işçinin canına mal olan katliamda adalet, yalnızca vardiyadaki şeflerin değil, kârı ve kararı elinde tutan patronun da hesap vermesiyle sağlanır. Soruşturmanın her adımını işçiler, aileler, sendikalar ve barolar izlemeye devam ediyor.
