Ankara'daki Kalyon PV güneş paneli fabrikasında işçilerin mücadeleyle söküp aldığı haklar yeniden hedefte. Evrensel'e konuşan işçilerin aktardığına göre formenler hatlarda, bugün uygulanan 6 gün çalışma 2 gün izin (6+2) düzeninin yerini ocak ayından itibaren 6 gün çalışma 1 gün izin (6+1) düzeninin alacağını açıkladı. İşçiler, o tarihe kadar fabrikada işten çıkarmalar olacağının da konuşulduğunu belirtiyor.
Bu bilgiler, Evrensel'e konuşan Kalyon PV işçilerinin anlatımına dayanıyor. 6+1 düzenine ilişkin yazılı bir şirket duyurusu bulunmuyor; işçilerin aktardığına göre karar hatlarda formenler tarafından sözlü olarak bildirildi. Kalyon PV yönetimi konuya ilişkin kamuoyuna bir açıklama yapmadı; fabrikada yetkili Enerji-İş'ten de yazılı bir açıklama gelmedi.
Fabrika üretime günde 12 saatlik çalışmayla başlamıştı. İşçiler sendikalaşmaya yönelince yönetim, işçilerin deyişiyle "kendi eliyle" Hak-İş'i fabrikaya getirdi. Yine de işçilerin sendikal mücadelesi günlük çalışmanın 8 saate çekilmesini ve izin gününün ikiye çıkarılmasını sağladı. Pazarlık 5+2 ile değil 6+2 ile sonuçlandı; izin günleri sürekli değişse de işçiler iki gün üst üste dinlenebiliyordu. Şimdi bu ikinci gün de gasbedilmek isteniyor.
"TİS'te yok" savunması ve kaldırılan video
İşçilere göre fabrikada çok sayıda işçi tepkili; sosyal medyada kampanya da başlatıldı. Tepkisini paylaşan bir işçi şöyle yazdı: "Geldiğimizden beri haklarımıza musallat olmuş bir sendika var. Zam desen yüzde 10 anca alıyorlar. İşten çıkarma desen bir kere yanımızda görmedik. Şimdi de izin günü uygulamasına yasal diyorlar."
İşçilerin anlattığına göre sendika temsilcileri, 6+2 düzeninin toplu iş sözleşmesinde yer almadığını, bu yüzden sendikanın sorumluluk alanına girmediğini söylüyor. Oysa işçiler, fabrikada yetkili Enerji İşçileri Sendikası'nın (Enerji-İş) Genel Başkanı Mahmud Altunsoy'un geçmişte 6+2 sistemini bir "müjde" olarak duyurduğu videoyu gazeteye iletti: "Onlar inkâr etti ama video bulundu ve işçiler arasında hızla yayıldı." İşçilere göre video yeniden dolaşıma girince sendikanın internet sitesinden hızla kaldırıldı.
Enerji-İş, Hak-İş'e bağlı bir sendika; Hak-İş Ekim 2024'te, Altunsoy'un konfederasyon başkanı Mahmut Arslan'a yönelik yolsuzluk iddialarının ardından sendikanın üyeliğini iki yıl süreyle askıya almıştı. Sendikanın kendi sitesindeki genel başkan özgeçmişinde Kalyon, toplu sözleşme imzalanan holdingler arasında sayılıyor.
"Benim bir gün izinle çalışmam mümkün değil"
Fabrikada sürekli işçi çıkarıldığını, üç kişilik işin bir kişiye yüklendiğini anlatan bir kadın işçi şöyle konuştu: "Benim, bir anne olarak çocuklarımı okula bırakabildiğim, beslenmelerini hazırlayabildiğim, onlarla vakit geçirebildiğim tek zaman izin günlerimdi. Ev işlerini bile iki günde zar zor bitirebiliyorum. (...) Benim bir gün izinle çalışmam mümkün değil. Ama evin geçinmesi için de çalışmak mecburiyet. Ne yapacağız bilmiyorum."
İzin günlerinde ek işe gittiğini söyleyen bir başka işçi ise ücretlerin "anca bir kiraya" yettiğini anlattı: "Ben dinlenmek için izin istemiyorum. Ben ailemi geçindirmek için bu iki güne mecburum. (...) Bir gün izin bunu da engelleyecek." Yani izin günü, düşük ücretle yaşamaya mahkûm edilen işçi için ikinci bir işin, ev içi emeğin ve çocuk bakımının yüklendiği gündür; o günün elinden alınması, ücretin yanı sıra işçinin bütün yaşamının sermayeye açılması demektir.
Aynı ürünü üreten İzmir Aliağa'daki Smart Solar işçilerinin direnişini takip ettiğini söyleyen bir işçi ise çıkış yolunu gösterdi: "Aynı şeyi üretiyoruz ama biz hakkımız için mücadele etmiyoruz. Acilen bir araya gelmemiz lazım. Artık yeter. Hem işten atılma korkusu hem sürekli hak gasbı. Bu fabrikada kaybedecek bir şeyimiz yok."
Hukuki çerçeve: "Yasal" mı?
4857 sayılı İş Kanunu'nun 46. maddesi, yedi günlük zaman dilimi içinde en az 24 saat kesintisiz hafta tatilini asgari olarak güvenceye alır; yani kanunun alt sınırı bir gündür. Ancak bu, işyerinde uygulanan daha lehe bir düzenin tek taraflı olarak kaldırılabileceği anlamına gelmez. Yargıtay içtihadına göre süreklilik kazanmış işyeri uygulamaları, TİS'te yazılı olmasa da iş sözleşmesinin unsuru haline gelir. Kanunun 22. maddesine göre çalışma koşullarında işçi aleyhine esaslı değişiklik ancak işçiye yazılı bildirimle yapılabilir; işçinin altı iş günü içinde yazılı olarak kabul etmediği değişiklik onu bağlamaz. Hatlarda sözlü olarak yapılan "ocaktan itibaren 6+1" duyurusu bu şartı karşılamaz.
Çalışma süresi açısından da sorun var: Günlük 8 saatlik çalışma süresiyle 6+2 döngüsü haftalık ortalama 42 saate denk gelirken, 6+1 düzeni haftada 48 saat çalışma anlamına gelir. İş Kanunu'nun 63. maddesine göre haftalık çalışma süresi en çok 45 saattir; denkleştirme uygulanmıyorsa 45 saati aşan süre 41. madde kapsamında fazla çalışmadır, işçinin yazılı onayını ve her saat için yüzde 50 zamlı ücret ödenmesini gerektirir. (Hesap, 8 saatin fiili çalışma süresi olduğu varsayımına dayanır; ara dinlenmeleri bu sürenin içinde değil dışında sayılır.)
