Sivas'ın Kangal ilçesinde, Torku'nun iştiraki Konya Şeker'in işlettiği Kangal Termik Santrali'nde elektrik üretimi tamamen durdu. Santrale kömür tedariki kesilince bine yakın işçi ücretsiz izne, yıllık izni olanlar ise yıllık ücretli izne çıkarıldı. İşçilerin hiçbirinin rızası alınmadı. İzne gönderilen işçiler bugün sabahın erken saatlerinde ilçe meydanında toplandı.
İşçilere hukuki bilgilendirme yapan avukat Cemal Karıksız, işçilere üç ünitenin de arızalı olduğunun söylendiğini, resmî açıklamada ise kömür firmasına olan borç nedeniyle izne çıkarıldıklarının belirtildiğini aktardı. Karıksız, işçilerin ücretsiz izni ve yıllık iznin şimdi kullandırılmasını kabul etmediğini şirkete bildireceklerini söyledi: "Burada karşılıklı rıza önemlidir. Ücretsiz izin de karşılıklı rıza olmadığı için şu an işçilerimizin burada olması bunun ispatıdır."
Özelleştirilen santral, borcu işçiye yüklüyor
Yıllık 1 milyon 908 bin 229 megavatsaat üretim kapasitesine sahip santral, 8 Şubat 2013'te özelleştirilerek Konya Şeker'e devredilmişti. Şirket son dönemde santrali satışa çıkardı ama satış gerçekleşmedi. 2020'de filtresiz bacaları nedeniyle üretimi bir süre durdurulan santralde, bu kez kömür tedarikçisine olan borç faturası bine yakın işçinin ücretine kesiliyor.
Yasa ne diyor?
İş Kanunu'nun 22. maddesine göre işveren, çalışma koşullarında esaslı bir değişikliği ancak işçiye yazılı olarak bildirerek yapabilir; işçinin altı iş günü içinde yazılı olarak kabul etmediği değişiklik işçiyi bağlamaz. Ücretsiz izin, işçinin ücretini tümüyle ortadan kaldırdığı için esaslı değişikliktir ve Yargıtay kararlarında da işçinin rızası olmadan ücretsiz izne çıkarılması bu kapsamda değerlendirilir. Rıza vermeyen işçi, ücretinin ödenmemesi nedeniyle 24/II-e maddesine dayanarak sözleşmesini haklı nedenle feshedip kıdem tazminatını isteyebilir.
Üretimi durduran gerçekten bir arıza ya da tedarik kesintisi gibi "zorlayıcı sebep" ise, İş Kanunu'nun 40. maddesi işverene bir haftaya kadar her gün için işçiye yarım ücret ödeme yükümlülüğü getirir; bu durum bir haftadan uzun sürerse işçi 24/III uyarınca sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir. Yıllık ücretli izin ise işçinin dinlenme hakkıdır, işverenin üretim boşluğunu kapatmak için tek taraflı kullandıracağı bir araç değildir. İşverenin borç ilişkisi, ücreti ödememenin gerekçesi olamaz.
Kömür tedarikçisine borcunu ödemeyen bir şirketin bu yükü işçinin sofrasına aktarması, özelleştirilen enerji santrallerinde kârın patrona, riskin işçiye kaldığı düzenin özeti. Kangal işçilerinin meydanda bir araya gelmesi ise bu yükü sırtlanmayacaklarının ilk işareti.
