Ücretler ödenmiyor, işçiler iş bırakıyor. Kamu kaynağıyla yürüyen inşaat ve yol işlerinde ücret gaspı son günlerde birden fazla kentte işçileri eyleme zorladı.
Kayseri: İki aydır ücret yok, 100 işçi iş bıraktı
Kayseri Büyükşehir Belediyesi'nin Kartal Kavşağı yol projesinde YAFA Grup bünyesinde kamyon şoförü ve iş makinesi operatörü olarak çalışan yaklaşık 100 işçi, iki aydır ödenmeyen ücretleri için 31 Ekim'de iş bıraktı. Evrensel'in haberine göre işçilerin eylül ayı ücreti hâlâ yatırılmadı; iş bırakma sırasında şirket yetkilileriyle işçiler arasında gerginlik yaşandı.
Şantiyeye gelen Büyükşehir Belediye Başkan Yardımcısı Hüseyin Beyhan, ücretlerin pazartesi (2 Kasım) ödeneceği sözünü verdi. İşçiler bunun üzerine işbaşı yaptı, ancak ödeme yapılmazsa yeniden iş bırakacaklarını açıkladı.
MHP Kayseri Milletvekili Baki Ersoy da X'ten yaptığı paylaşımda, hakkını arayan işçilere çıkış belgesi imzalatılmaya çalışıldığını, işçilerin polis çağırmak ve şantiyeden attırmakla tehdit edildiğini öne sürdü.
Ordu Mesudiye: Üç aydır ödeme yok, işçiler çatıda
Ordu'nun Mesudiye ilçesinde Sarıca Mahallesi'ndeki TOKİ toplu konut şantiyesinde üç aydır ücret alamayan işçiler, 30 Ekim'de inşaatın çatısına çıkarak bir süre iş bıraktı. ANKA'ya konuşan işçiler, ücretleri ödenmezse işi tamamen durduracaklarını söyledi. Bir işçi, taşeron firma yetkilisinin kendisini ücretini ödemeden işten çıkarmakla tehdit ettiğini anlattı. Umut-Sen'in paylaştığı görüntülerde şantiyenin önüne itfaiye aracının getirildiği görülüyor.
İstanbul: Hak arayana tahliye tehdidi ve suç duyurusu
İstanbul Arnavutköy Sazlıbosna'daki TOKİ şantiyesinde Temelkon Albayraklar bünyesinde çalışan ve Patronların Ensesindeyiz (PE) Ağı'na göre 50 gündür ücret alamayan işçiler, 30 Ekim'de TOKİ Genel Müdürlüğü önünde eylem yaptı. TOKİ yetkilileri ana yükleniciyle görüşme sözü verdi. Eylemin ardından şantiye yönetimi "Önemli Duyuru" başlıklı bir yazı astı; yazıda direnişçi işçilerin adları tek tek sayılarak kamp ve saha alanlarını boşaltmaları istendi, aksi halde kolluk eşliğinde tahliye yapılacağı ve eşyalarının dışarı çıkarılacağı bildirildi. İşçiler, "Haklarımızı alana kadar şantiyeyi terk etmiyoruz. Bu şantiye bizim direniş alanımızdır" dedi.
Kartal'daki Kuzey Adalar şantiyesinde 30 Ekim'de Şua İnşaat ve Pasinli İnşaat'tan alacaklarını tahsil eden işçiler ise kutlama sırasında haklarında şikâyet olduğunu öğrendi. PE'nin aktardığına göre Pasinli İnşaat patronları işçiler hakkında suç duyurusunda bulundu; işçilerin ifade işlemleri gece 01.30'a kadar sürdü. İşçiler de kendilerini tehdit eden ve iftira atan patronlar hakkında suç duyurusunda bulundu: "Patronlar her yerde aynı. Karşılarında hakkını arayan işçi gördüklerinde aynı saldırganlığı, aynı suçu işliyorlar."
Tablo aynı: İhaleyi kamu veriyor, kârı müteahhit topluyor, faturayı ise ücretini alamayan işçi ödüyor. Hakkını arayan işçiye ödeme yerine tehdit, tahliye ve suç duyurusu dönüyor.
Hukuki çerçeve: Ücret, iş görmekten kaçınma ve kamunun sorumluluğu
4857 sayılı İş Kanunu'nun 32. maddesine göre ücret en geç ayda bir ödenir; 34. maddeye göre ücreti ödeme gününden itibaren 20 gün içinde mücbir neden dışında ödenmeyen işçi iş görmekten kaçınabilir. Bu durum toplu bir nitelik kazansa bile grev sayılmaz ve ödenmeyen ücrete mevduata uygulanan en yüksek faiz işletilir. Yargıtay uygulamasına göre bu hakkı kullanan işçinin sözleşmesi devamsızlık gerekçesiyle feshedilemez; işçi ayrıca 24/II-e maddesi uyarınca sözleşmesini haklı nedenle feshederek kıdem tazminatı talep edebilir.
Taşeron zincirinde sorumluluk dağılmaz: İş Kanunu'nun 2. maddesine göre asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeriyle ilgili yükümlülüklerinden alt işverenle birlikte (müteselsil) sorumludur. Yargıtay, bir yapım işini bütünüyle ihale eden kamu idaresini kural olarak "asıl işveren" saymıyor; ancak 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'na tabi yapım işlerinde uygulanan Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nin 34. maddesi, yapı denetim görevlisine işyerinde ücreti ödenmeyen işçi olup olmadığını kontrol etme ve ödenmeyen ücretleri yüklenicinin hakedişinden keserek işçiye ödetme görevi veriyor. Şartnameye göre şikâyet edilen ödenmemiş ücretler, belirli sınırlar içinde yüklenicinin hakedişinden ödenebiliyor; alt yüklenicilerin işçileri de bu bakımdan yüklenicinin işçisi sayılıyor. Kesin kapsam işin sözleşme koşullarına göre değişse de ihaleyi veren belediye ve kamu kurumlarının "biz taraf değiliz" diyerek sorumluluktan sıyrılması kolay değil.
İşçiye ücret ödenmeden imzalatılan "çıkış belgesi" ya da ibraname de hak kaybı yaratmaz: Türk Borçlar Kanunu'nun 420. maddesine göre ibra sözleşmesinin geçerli olması için yazılı yapılması, sözleşmenin sona ermesinden itibaren en az bir ay geçmesi, alacağın türü ve miktarının açıkça belirtilmesi ve ödemenin tam olarak banka aracılığıyla yapılması gerekir. Ücreti ödenmeyen işçiyi tehdit ederek çalıştırmak ya da hak aramaktan alıkoymak ise Türk Ceza Kanunu'nun 117. maddesindeki iş ve çalışma hürriyetinin ihlali suçu kapsamında değerlendirilebilir.
