İzmir Aliağa'daki Smart Güneş Teknolojileri (Smart Solar) fabrikasında, sarı sendika TES-İŞ'ten DİSK/Enerji-Sen'e geçen işçilerin fabrika önündeki direnişi 14 Kasım'da 39. gününe girdi. DİSK/Enerji-Sen 9 Kasım'da direnişin 34., 13 Kasım'da 38. gününde olduğunu duyurmuştu; Emek Pusulası'nın 19 Ekim'de 13. gün olarak aktardığı direnişin gün hesabı bu kayıtlarla örtüşüyor.
Sendika.Org'un aktardığına göre işçiler DİSK/Enerji-Sen'e geçmeye başlayınca önce 7 işçi işten atıldı. DİSK/Enerji-Sen ve Birleşik Metal-İş öncülüğündeki ilk direnişle patron masaya oturtuldu, taleplerin bir bölümü kabul ettirildi; ancak alacakların ödenmesi ve atılan işçilerin işe iadesi kabul edilmeyince direniş yeniden başladı ve işten atılanların sayısı 85'e yükseldi.
"Hırsızlık" kodu, tek bir tutanak yok
Sendika.Org'a göre şirket, sendikal gerekçeyle işten çıkarmak yasaya aykırı olduğu için işçileri, ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranış gerekçesiyle haklı nedenle derhal feshi ifade eden "kod 46" ile çıkardı. Ancak atılan işçiler hakkında bu suçlamalara dayanak olacak tek bir tutanak ya da soruşturma bulunmuyor.
DİSK/Enerji-Sen, toplu iş sözleşmesi süreci için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na yetki başvurusu yaptı. Genel Başkan Süleyman Keskin, başvuru sırasında işyerinde yüzde 70 örgütlülüğe ulaştıklarını açıklamıştı. Sendika 13 Kasım'daki paylaşımında "Bu iş yerinde yetki başvurusu yapmaya hak kazanmış tek sendika DİSK/Enerji-Sen'dir. İşvereni bu iradeye saygı göstermeye çağırıyoruz" dedi. Bakanlığın yetki tespitine ilişkin sonuç kamuoyuyla paylaşılmadı.
COP31 kürsüsünde "dürüstlük"
Smart Solar Yönetim Kurulu Başkanı Halil Demirdağ, Bloomberg'in COP31 kapsamında 11 Kasım'da düzenlediği "Yenilenebilir Enerji Kurulumlarının Hızlandırılması" panelinde konuştu. Sendika.Org'un aktardığına göre Demirdağ, devletle imzalanan 20 yıllık sözleşmeleri ve 10 yıllık YEKDEM alım garantilerini övdü, kredi maliyetlerinin daha da ucuzlatılması gerektiğini söyledi ve "İklimin sınırı yok, finansmanın da sınırı olmamalı", "Daha şeffaf, daha dürüst çalışmalıyız" dedi.
DİSK/Enerji-Sen 12 Kasım'da şu yanıtı verdi: "Söz konusu kendi kârınız, Eximbank kredileriniz ve devlet garantili nakit akışınız olduğunda kutsadığınız sözleşme hukuku, sıra işçinin alın terine geldiğinde neden ayaklar altına alınmaktadır? Sermayeye sınır istemezken; en temel anayasal haklarını kullanarak sendikamız DİSK/Enerji-Sen'de birleşen 85 işçiyi işten atmak, işçileri açlıkla, işsizlikle ve ekmeğiyle terbiye etmeye kalkışmak hangi 'dürüstlüğe' sığmaktadır?" Sendika, "Atılan 85 arkadaşımız işine dönene, sendikal irademiz tanınana ve gasp edilen tüm haklarımız ödenene kadar bu ikiyüzlülüğü her kürsüde teşhir etmeye devam edeceğiz" diye ekledi.
Direnişten HABAŞ'a dayanışma
Direnişteki Smart işçileri 13 Kasım'da, 19 işçinin can verdiği HABAŞ'ta telefon yasağına karşı fabrikaya girmeyen işçilerin yanına gitti. Evrensel'in aktardığına göre heyet adına konuşan DİSK/Enerji-Sen Örgütlenme Uzmanı Melih Cebeci, Smart'ta 70 gündür örgütlenme, 38 gündür direniş sürdüğünü hatırlatarak "Bu yol bizim yolumuz. Bu yol işçi sınıfının birliğinin yolu" dedi; katledilen 19 işçinin hesabını sormanın ve "işçinin başına bela olan" sarı sendikalardan kurtulmanın herkesin borcu olduğunu söyledi.
Yasa ne diyor?
Anayasa'nın 51. maddesi çalışanlara önceden izin almaksızın sendika kurma ve sendikaya serbestçe üye olma hakkı tanır. 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun 25. maddesi ise işçilerin sendikaya üye olmaları ya da olmamaları, sendikal faaliyete katılmaları nedeniyle işten çıkarılamayacağını ve farklı işleme tabi tutulamayacağını düzenler.
Aynı maddeye göre sendikal nedenle işten çıkarılan işçi, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 20 ve 21. maddelerine göre işe iade davası açabilir. Anayasa Mahkemesi'nin 18. maddeye yapılan atfı iptal etmesi nedeniyle bu dava için 30 işçi ve 6 aylık kıdem şartı aranmaz. Feshin sendikal nedenle yapıldığı tespit edilirse, işçinin başvurusu ve işverenin işe başlatıp başlatmamasına bakılmaksızın en az bir yıllık ücret tutarında sendikal tazminata hükmedilir. Davada feshin nedenini ispat yükü işverene aittir; işveren "hırsızlık" gibi ağır bir suçlamayı tutanak ve delille kanıtlamak zorundadır. İşçinin dava açmadan önce fesih bildiriminden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurması gerekir.
Smart'ta yaşanan, yasanın tanıdığı hakkı kullanan işçinin ekmeğiyle cezalandırılmasıdır. Devlet garantili alım fiyatlarıyla, kamu kredileriyle büyüyen bir şirketin patronu iklim zirvesinde dürüstlükten söz ederken, fabrika kapısında 85 işçi işini ve sendikasını geri istiyor.
