İstanbul Tuzla'daki Volvac Paketleme ve Gıda Makinaları fabrikasının önünde kurulan çadırda direniş 9. gününde. DİSK/Birleşik Metal-İş'e üye oldukları için işten atılan 35 işçi, yani üretimde çalışanların tamamı, fabrika kapısında. Fabrikada üretim durmuş durumda. Patron ise geri adım atmak yerine yeni bir yol seçti: Evrensel'in aktardığına göre şirket, yeni işçi bulmak için ilan açtı. İlanlarda fabrikanın adresi birebir yer alıyor, ama şirketin adı geçmiyor.
İşçilerin anlattığına göre fabrikanın önünde ilk günden bu yana yaklaşık 100 polis bekliyor.
Cami yolunda başlayan örgütlenme
İşçi Yıldıray, örgütlenme fikrinin nasıl doğduğunu şöyle anlattı: "Bir iş arkadaşımız vardı, işini de iyi yapan biriydi. Sebepsiz yere 25/2 ile işten atıldı. Biz zaten bir süredir içeride koşulların kötüleştiğini konuşuyorduk. Bir gün toplu bir şekilde cuma namazına giderken cami yolunda 'Sendikaya üye olalım' diye bir fikir geliştirdik. Ardından hızla örgütlenmeye başladık. İçeride birkaç kişi hariç herkes örgütlendi."
Eylülde örgütlenmesini tamamlayan işçiler yetki başvurusu yaptı; Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın yetki tespit yazısı 15 Ekim'de geldi. Yıldıray'a göre patron önce sendika genel başkanıyla olumlu geçen bir görüşme yaptı, ardından avukatını değiştirdi ve birimlerinde şef ve sorumlu olan 5 işçiyi işten attı. Atılan 5 işçi 26 Ekim'de kapı önünde direnişe başladı; içeride çalışan arkadaşları da eylemlerle onlara sahip çıktı. 30 Ekim Cuma günü bu kez içerideki 30 işçi atıldı.
"Bu kolluk kimi koruyor?"
Yıldıray, devletin tutumunu şöyle sorguladı: "Burada içimizden biri bıçaklansa, bir saldırıya uğrasa polis gelmeyecek. Mesele patronun güvenliği olduğunda burada birikiyor. Bu kolluk kimi koruyor şimdi? İlk günden beri 100 polis bizim başımızı bekliyor, daha doğrusu patronun malını bekliyor. Oysa biz anayasal hakkımızı kullandık. Eğer öyleyse patron bizi işten atarak suç işliyor, kanuna karşı geliyor. İşçiler işten atılırken patrona 'Bunları niye işten atıyorsun?' diye soracak devlet lazım."
Volvac, gıda paketleme makineleri üretiyor ve ağırlıklı olarak ihracata çalışıyor; şirket tanıtımında ABD, Rusya, Çin ve Almanya dahil 42'den fazla ülkeye satış yaptığını söylüyor. Sendikaya göre siparişler yoğun. Yani ortada bir "kriz" değil, kâr ile örgütlü işçi arasında bir tercih var: Patron, sendikayı tanımaktansa üretimi durdurmayı ve işçileri değiştirmeyi seçiyor. Birleşik Metal-İş İstanbul 1 No'lu Şube Başkanı Can Emrah Ülgü de geçen hafta, patronlara "sendikasızlaştırma" yol haritası sunan avukatlık bürolarına dikkat çekmişti.
Hukuki çerçeve: İşten atmak yetkiyi düşürmez
Anayasa'nın 51. maddesi işçilere önceden izin almaksızın sendika üyesi olma hakkı tanır. 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun 25. maddesine göre işçilerin işe alınmaları, çalışmaları ve iş sözleşmelerinin sona ermesi sendikaya üye olmalarına ya da olmamalarına bağlı tutulamaz. Sendikal nedenle işten çıkarılan işçi, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 18-21. maddelerine göre işe iade davası açabilir; 6356 sayılı Kanun'un 25/5. maddesi uyarınca bu davada işyerindeki işçi sayısı ve kıdem şartı aranmaz. Mahkeme feshin sendikal nedenle yapıldığını tespit ederse işçiye, işe iade edilsin ya da edilmesin, bir yıllık ücretinden az olmamak üzere sendikal tazminat ödenir.
Daha da önemlisi, patronun toplu işten atmalarla yetkiyi ortadan kaldırma imkânı yoktur. 6356 sayılı Kanun'un 41-43. maddeleri uyarınca çoğunluk, sendikanın Bakanlığa başvurduğu tarihteki kayıtlara göre belirlenir. Bakanlık tespiti 15 Ekim'de sendikaya ulaştığına göre, sonraki işten çıkarmalar bu tespiti geçersiz kılmaz. Yeni işçi alımı sendikanın yetkisini düşürmez; işveren toplu görüşme masasına oturmakla yükümlüdür. (İşveren 43. madde uyarınca tespite altı iş günü içinde iş mahkemesinde itiraz ettiyse süreç dava sonuçlanana kadar askıda kalır; kaynaklarda bir itiraz bilgisi yer almıyor.)
İşçilerin "patron suç işliyor" sözünün de karşılığı var: Türk Ceza Kanunu'nun 118. maddesi, cebir, tehdit ya da hukuka aykırı başka bir davranışla bir kimseyi sendikaya üye olmaya veya olmamaya, sendikal faaliyetlere katılmaya veya katılmamaya, sendika üyeliğinden ya da yöneticiliğinden ayrılmaya zorlamayı 6 aydan 2 yıla kadar hapisle cezalandırıyor. Ayrıca İş Kanunu'nun 25/II maddesi "ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller" gerekçesiyle bildirimsiz ve tazminatsız fesih imkânı verse de bu gerekçenin somut olgularla ispat yükü işverendedir; Yıldıray'ın anlattığı "sebepsiz 25/2" fesihleri, bu maddenin patronlar elinde nasıl bir yıldırma aracına dönüştüğünü gösteriyor.
